
روش بستن باند سوختگی روی دست، پا و انگشت
بستن باند روی سوختگی شاید ساده به نظر برسد، اما روش صحیح پانسمان دست، انگشت و پا با یکدیگر تفاوت دارد. بستن نادرست باند میتواند درد را افزایش دهد، باعث چسبیدن پانسمان به زخم شود یا خونرسانی به انگشتان را مختل کند. در این مقاله، ابتدا اقدامات ضروری پیش از پانسمان و سوختگیهایی را که به ارزیابی پزشکی نیاز دارند، توضیح میدهیم. سپس روش صحیح پانسمان و بستن باند روی دست، انگشت و پا را مرحلهبهمرحله آموزش میدهیم و در پایان، به زمان تعویض پانسمان، نحوه جدا کردن باند چسبیده به زخم و علائم هشداردهندهای میپردازیم که نباید نادیده گرفته شوند.
باند سوختگی چیست و چه تفاوتی با پانسمان دارد؟
در گفتار روزمره، به هر پوششی که روی سوختگی قرار میگیرد «باند» میگویند؛ اما در عمل، پانسمان سوختگی معمولاً از سه لایه تشکیل میشود:
-
لایه تماس با زخم: گاز وازلینه که مستقیماً روی سوختگی قرار میگیرد تا از چسبیدن لایههای بعدی به زخم جلوگیری کند.
-
لایه جاذب: چند لایه گاز استریل که ترشحات زخم را جذب و از آن محافظت میکنند.
-
لایه نگهدارنده: باند کشی که لایههای زیرین را در جای خود ثابت نگه میدارد.
تفاوت اصلی این است که پانسمان با زخم تماس دارد، اما باند معمولاً برای ثابت نگهداشتن پانسمان استفاده میشود. قرار دادن باند گازی معمولی بهطور مستقیم روی سوختگی مناسب نیست؛ زیرا ممکن است به سطح زخم بچسبد و هنگام باز کردن، به بافت آسیب برساند. بنابراین، در این مقاله منظور از «بستن باند»، ثابت کردن پانسمان مناسب سوختگی با استفاده از لایه نگهدارنده است.
قبل از بستن باند: خنک کردن سوختگی
مهمترین اقدام پیش از پانسمان سوختگی، خنک کردن محل آسیب است. ناحیه سوخته را به مدت ۲۰ دقیقه زیر آب جاری خنک (نه یخزده) بگیرید. اگر به آب جاری دسترسی ندارید، از پارچه تمیز و خیس استفاده کنید و با گرم شدن پارچه، آن را دوباره خیس کنید. از یخ یا آب بسیار سرد استفاده نکنید؛ زیرا ممکن است آسیب بافتی را تشدید کند.
همزمان، پیش از شروع تورم، انگشتر، دستبند، ساعت و کفش یا دمپایی تنگ را از ناحیه آسیبدیده خارج کنید. تورم ناشی از سوختگی میتواند خارج کردن این وسایل را دشوار کند و در موارد شدید، بهویژه در انگشتان، باعث اختلال در خونرسانی شود. اگر انگشتر گیر کرده است، برای خارج کردن آن زور نزنید و در صورت بروز تورم یا تغییر رنگ انگشت، به مرکز درمانی مراجعه کنید.
چه سوختگیهایی را میتوان در خانه باند کرد؟
بستن باند در خانه معمولاً برای سوختگیهای سطحی و کوچک مناسب است؛ یعنی سوختگیهایی که با سرخی و درد پوست همراه هستند اما یا بدون تاول هستند یا فقط تاولهای کوچکی ایجاد میکنند و اندازه آنها از کف دست فرد کمتر است. بااینحال، محل سوختگی و شرایط فرد نیز در تصمیمگیری اهمیت دارد. در موارد زیر، ارزیابی پزشکی ضروری است و نباید به پانسمان خانگی اکتفا کرد:
-
سوختگی عمیق: پوست سفید، چرمی یا سیاه شده است یا ناحیه سوخته برخلاف انتظار درد ندارد یا حس آن کاهش یافته است.
-
سوختگی شیمیایی یا الکتریکی: حتی اگر آسیب ظاهری کوچک باشد.
-
سوختگی حلقوی: سوختگی تمام محیط یک انگشت، دست یا پا را دربر گرفته است؛ زیرا تورم میتواند خونرسانی را مختل کند.
-
تاولهای بزرگ یا تاول روی مفصل: بهویژه اگر حرکت انگشت یا مفصل را محدود کرده باشند.
-
سوختگی در افراد آسیبپذیر: سوختگی نوزادان، کودکان خردسال و سالمندان بهتر است زودتر توسط پزشک ارزیابی شود.
وسایل لازم برای بستن باند سوختگی
پیش از شروع پانسمان، همه وسایل موردنیاز را آماده کنید تا مجبور نشوید هنگام کار به دنبال وسیلهای بگردید یا به پانسمان دست بزنید. وسایل زیر برای پانسمان و ثابت کردن باند لازماند:
-
سرم شستوشو یا آب تمیز: برای تمیز کردن ملایم محل، در صورت نیاز.
-
گاز وازلینه یا پد غیرچسبنده: برای قرار گرفتن مستقیم روی سوختگی و کاهش احتمال چسبیدن پانسمان به زخم.
-
گاز استریل: برای جذب ترشحات و محافظت از لایه زیرین.
-
باند گازی یا کشی: با عرض متناسب با محل آسیب؛ معمولاً ۵ سانتیمتر برای انگشتان و دستهای کوچک و ۷ تا ۱۰ سانتیمتر برای دست و پا.
-
چسب لکوپلاست یا چسب کاغذی: برای ثابت کردن انتهای باند، بدون چسباندن آن به سطح زخم.
-
دستکش یکبارمصرف: برای رعایت بهداشت هنگام پانسمان؛ در صورت نبود دستکش، دستها را پیش از شروع کاملاً بشویید.
بیشتر بخوانید تفاوت چسب لکوپلاست با چسب زخم معمولی و پانسمان چیست؟
اصول کلی بستن باند، صرفنظر از محل سوختگی
صرفنظر از اینکه سوختگی در کدام ناحیه از بدن رخ داده است، رعایت چهار اصل به ثابت ماندن پانسمان و کاهش خطر اختلال در خونرسانی کمک میکند:
-
جهت پیچیدن باند: باند سوختگی را از انتهای عضو به سمت تنه ببندید؛ مثلاً از نوک انگشت به سمت مچ یا از جلوی پا به سمت مچ پا. بااینحال، در سوختگیها نباید برای ایجاد فشار، باند را محکم بکشید.
-
همپوشانی لایههای باند: هر دور باند را حدود نصف عرض دور قبلی روی آن قرار دهید تا پانسمان یکنواخت و ثابت بماند.
-
میزان فشار: باند باید بهاندازهای محکم باشد که پانسمان را نگه دارد، اما نباید به عضو فشار وارد کند. از کشیدن باند کشی هنگام پیچیدن خودداری کنید.
-
ثابت کردن انتهای باند: انتهای باند را روی پوست سالم و دور از زخم، با چسب ثابت کنید. چسب نباید با سطح سوختگی تماس داشته باشد.
پس از بستن باند، خونرسانی انگشتان را بررسی کنید. رنگ و دمای نوک انگشتان باید طبیعی بماند و نباید بیحسی، گزگز یا افزایش محسوس درد ایجاد شود. برای امتحان، میتوانید ناخن را چند ثانیه فشار دهید و رها کنید؛ رنگ آن معمولاً باید ظرف حدود دو ثانیه برگردد. اگر انگشتان سرد، کبود یا بیحس شدند، درد افزایش یافت یا رنگ ناخن دیرتر برگشت، باند را شل کنید. اگر ظرف چند دقیقه این علائم برطرف نشدند، به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
بستن باند سوختگی روی دست
دست از چند بخش متحرک تشکیل شده است و بستن آن در حالت کاملاً صاف و کشیده میتواند حرکت انگشتان را محدود کند. بنابراین، هنگام پانسمان باید دست در وضعیتی راحت و طبیعی قرار بگیرد و باند نیز بدون فشار اضافی بسته شود.
-
تمیز کردن زخم: محل سوختگی را با سرم شستوشو یا آب تمیز بهآرامی بشویید. سپس با گاز استریل، بدون مالش و با ضربههای ملایم، آن را خشک کنید.
-
پوشاندن محل سوختگی: گاز وازلینه یا پد غیرچسبنده را متناسب با اندازه زخم ببرید و روی آن قرار دهید؛ سپس چند لایه گاز استریل روی آن بگذارید.
-
بستن باند: باند را با دو دور ملایم دور مچ ثابت کنید و سپس به سمت دست پیش بروید. باند را نکشید و بیش از حد محکم نکنید.
-
پوشاندن کف یا پشت دست: اگر سوختگی در کف یا پشت دست است، باند را طوری از اطراف دست عبور دهید که پانسمان ثابت بماند و شست در وضعیت طبیعی خود آزاد باشد. از پیچیدن محکم باند بین انگشت شست و اشاره خودداری کنید.
-
ثابت کردن انتهای باند: انتهای باند را روی پوست سالم مچ با چسب ثابت کنید؛ چسب نباید روی زخم قرار بگیرد.
پس از پانسمان دست را با قرار دادن روی چند بالش، بالاتر از سطح قلب نگه دارید تا ورم و درد آن کاهش یابد. رنگ، دما و حس انگشتان را بررسی کنید؛ افزایش درد، سردی، کبودی یا بیحسی میتواند نشانه فشار بیش از حد باند باشد.
بزرگنماییمراحل بستن باند سوختگی روی دست
بستن باند سوختگی روی انگشت
یکی از اشتباهات رایج، بستن چند انگشت با یک باند یا پیچیدن لایههای ضخیم باند دور کل دست است. هر انگشت باید تا حد امکان جداگانه پانسمان شود؛ زیرا تماس مستقیم پوست انگشتان با یکدیگر میتواند باعث چسبیدن سطوح آسیبدیده به هم شود و در روند ترمیم، حرکت انگشتان را محدود کند.
-
آمادهسازی: اگر انگشتر دارید، آن را پیش از شروع تورم خارج کنید. ناخنها را بررسی کنید و در صورت نیاز، لبههای تیز آنها را کوتاه کنید.
-
پوشاندن زخم: گاز وازلینه یا پد غیرچسبنده را متناسب با اندازه سوختگی روی آن قرار دهید. اگر سوختگی بین دو انگشت است، یک لایه نازک و غیرچسبنده بین آنها بگذارید تا پوست آنها مستقیماً با هم تماس نداشته باشند.
-
پیچیدن باند: از باند باریک با عرض ۲٫۵ تا ۵ سانتیمتر، استفاده کنید. باند را بدون کشیدن و با فشار ملایم دور انگشت بپیچید و بهگونهای قرار دهید که پانسمان ثابت بماند، اما گردش خون مختل نشود.
-
بررسی نوک انگشت: در صورت امکان، نوک انگشت را بیرون بگذارید تا بتوانید رنگ و دمای آن را بررسی کنید.
-
ثابت کردن باند: انتهای باند را با یک تکه چسب روی بخش سالم ثابت کنید. چسب را به دور تمام انگشت نپیچید؛ زیرا در صورت ایجاد تورم باعث افزایش فشار به بافت میگردد.
پس از پانسمان، انگشت را در وضعیتی راحت و بدون فشار نگه دارید. حرکت دادن ملایم انگشت فقط در صورتی مناسب است که شدت سوختگی اجازه دهد و درد یا آسیب را تشدید نکند. در سوختگیهای تاولی، عمیق یا واقعشده روی مفصل، پیش از انجام تمرینهای حرکتی با پزشک مشورت کنید. اگر انگشت سرد، کبود یا بیحس شد، باند را فوراً شل کنید و در صورت برطرف نشدن علائم، به مرکز درمانی مراجعه کنید.
ابزار آنلاینبررسی علائم حیاتیفشار خون، ضربان قلب و تنفس طبیعی بر اساس سن.استفاده از ابزار
بستن باند سوختگی روی پا
پا به دلیل تماس با کفش، اصطکاک و فشار هنگام راه رفتن، بیشتر در معرض جابهجایی پانسمان و تحریک زخم قرار دارد. بنابراین، پانسمان باید بهاندازه کافی ثابت باشد، اما نباید به پا فشار وارد کند یا گردش خون را مختل سازد.
-
آمادهسازی زخم: پس از خنک کردن سوختگی، در صورت نیاز محل را بهآرامی با آب تمیز یا سرم شستوشو تمیز کنید.
-
قرار دادن پانسمان: گاز وازلینه را روی سوختگی بگذارید و سپس یک لایه گاز استریل برای جذب ترشحات روی آن قرار دهید.
-
بستن باند روی رویه پا: باند را از ناحیه زیر انگشتان شروع کنید و با دورهای ملایم به سمت مچ پیش بروید. باند را نکشید و انگشتان را بیش از حد نپوشانید تا بتوانید رنگ و دمای آنها را بررسی کنید.
-
پانسمان سوختگی پاشنه: اگر محل سوختگی اجازه میدهد، باند را به شکل عدد هشت، بهصورت متناوب دور پاشنه و مچ عبور دهید تا پانسمان ثابت بماند. از پیچیدن محکم باند روی پاشنه یا مچ خودداری کنید.
-
سوختگی بین انگشتان پا: برای جلوگیری از تماس مستقیم پوستهای آسیبدیده، یک لایه نازک و غیرچسبنده بین انگشتان قرار دهید. اگر سوختگی عمیق است یا تاولهای زیادی دارد، پیش از بستن باند از پزشک یا پرستار راهنمایی بگیرید.
-
ثابت کردن پانسمان: انتهای باند را روی پوست سالم ثابت کنید. در صورت نیاز به پوشاندن پا، از جوراب نخی تمیز و گشاد استفاده کنید؛ کفش تنگ یا هر پوششی که به زخم فشار وارد کند مناسب نیست.
مراقبت پس از پانسمان: هنگام استراحت، پا را روی بالش قرار دهید تا ورم کاهش یابد و از راه رفتن طولانی یا فعالیتی که به محل سوختگی فشار وارد میکند، خودداری کنید. اگر انگشتان سرد، کبود یا بیحس شدند، باند را فوراً شل کنید. سوختگی کف، پاشنه یا اطراف مچ پا (بهویژه اگر راه رفتن را دشوار کرده باشد) بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
زیر باند سوختگی چه بمالیم؟
برای سوختگیهای سطحی، پس از خنک کردن محل، معمولاً نیازی به استفاده از پماد نیست. در سوختگیهای خفیف و بدون زخم باز، ژل آلوئهورای ساده میتواند به تسکین ناراحتی کمک کند اما جایگزین خنکسازی و مراقبت صحیح از سوختگی نیست. اگر سوختگی تاول زده یا پوست آن باز شده است، از مصرف خودسرانه پمادهای دارویی، از جمله سیلور سولفادیازین، خودداری کنید. این دارو برای همه سوختگیها مناسب نیست و مصرف آن در برخی موارد ممکن است به تشدید علائم سوختگی منجر شود.
از موادی همچون خمیردندان، کره، روغن، ماست، سفیده تخممرغ، سرکه و سایر مواد خانگی تحریککننده روی پوست استفاده نکنید. این مواد در درمان سوختگی موثر نیستند و ممکن است پوست آسیبدیده را تحریک کنند یا تمیز کردن زخم و ارزیابی آن را دشوار سازند.
بستن باند روی تاول
تاول، پوشش طبیعی و استریل زخم است و از پوست آسیبدیده زیر خود محافظت میکند؛ بنابراین، تاول را در خانه نترکانید و مایع داخل آن را تخلیه نکنید. برای محافظت از تاول سالم در برابر اصطکاک، یک پانسمان غیرچسبنده روی آن قرار دهید و با گاز استریل و باندی سبک، بدون وارد کردن فشار، ثابت کنید.
اگر تاول خودبهخود پاره شد، محل را بهآرامی با آب تمیز و صابون ملایم بشویید. پوست باقیمانده روی تاول را نکنید و نکشید؛ زیرا ممکن است همچنان از بافت زیرین محافظت کند. سپس یک پانسمان غیرچسبنده روی زخم قرار دهید و با گاز استریل بپوشانید. از مصرف خودسرانه پمادهای آنتیبیوتیک یا داروهای موضعی خودداری کنید.
هر چند وقت باند سوختگی را عوض کنیم؟
زمان تعویض پانسمان به عمق سوختگی، میزان ترشحات و نوع پانسمان بستگی دارد. پانسمانهای حاوی پماد معمولاً به تعویض روزانه یا یک روز در میان نیاز دارند، اما برخی پانسمانهای ویژه را میتوان برای مدت بیشتری نگه داشت. در این خصوص، دستور پزشک یا پرستار را در اولویت قرار دهید.
در صورت بروز موارد زیر باید پانسمان را عوض کنید:
- پانسمان خیس یا کثیف شد.
- نشت یا ترشح از پانسمان عبور کرد.
- پوشش سوختگی جابهجا یا شل شد.
- در ناحیه سوختگی درد یا بوی بد ایجاد شد.
برای باز کردن باندی که به پوست چسبیده، آن را نکشید. در این شرایط، پس از تمیز کردن دستها، روی گاز آب ولرم بریزید، سپس ۵ تا ۱۰ دقیقه صبر کنید تا لایه خیس شود و بعد بهآرامی در جهت رشد مو آن را بردارید. اگر موفق به باز کردن باند نشدید، میتوانید همین فرایند را یک بار دیگر تکرار کنید.
علائم خطر در سوختگی
مراقبت خانگی از سوختگی فقط در موارد خفیف مناسب است و جایگزین معاینه پزشکی نمیشود. بعضی علائم میتوانند نشاندهنده عفونت، سوختگی عمیق یا اختلال در خونرسانی باشند. در صورت مشاهده موارد زیر، برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید:
- تب بالای ۳۸ درجه
- ترشح سبز، زرد یا بدبو
- قرمزی، تورم یا گرمی فزاینده که از اطراف زخم به پوست مجاور گسترش مییابد
- درد شدیدتر شونده با وجود مسکن
- بیحسی، سردی یا کبودی انگشتان
- تغییر رنگ زخم به سیاه یا سفید
- عدم بهبود پس از دو هفته
سوالات متداول
آیا میتوان باند سوختگی را خیس کرد؟
بهتر است پانسمان تا زمان تعویض خشک و تمیز بماند. هنگام دوش گرفتن، در صورت امکان محل پانسمان را با پوشش ضدآب محافظت کنید؛ اما آن را با پلاستیک محکم نپیچید و پوشش را بلافاصله پس از حمام بردارید. اگر پانسمان خیس، آلوده یا شل شد، آن را تعویض کنید.
بعد از سوختگی باند چه مدت باید بسته بماند؟
سوختگیهای سطحی معمولاً طی ۷ تا ۱۴ روز بهبود مییابند، اما این زمان برای همه سوختگیها یکسان نیست. تا زمانی که زخم باز است یا در معرض اصطکاک و آلودگی قرار دارد، بهتر است پانسمان روی ناحیه سوختگی باقی بماند.
آیا برای سوختگی انگشت باید همه انگشتها را ببندیم؟
خیر. هر انگشت آسیبدیده را جداگانه پانسمان کنید و انگشتان سالم را آزاد بگذارید. اگر سوختگی بین دو انگشت قرار دارد، یک لایه نازک و غیرچسبنده بین آنها بگذارید تا پوستهای آسیبدیده مستقیماً با هم تماس نداشته باشند.
آیا باند کشی برای سوختگی مناسب است؟
باند کشی را میتوان بهعنوان لایه بیرونی برای ثابت نگهداشتن پانسمان به کار برد، به شرط آنکه بهآرامی بسته شود و فشاری به زخم وارد نکند. باند کشی معمولی را مستقیماً روی سوختگی قرار ندهید و برای این کار از گاز وازلینه استفاده کنید.
سوختگی خارش دارد؛ نشانه چیست؟
خارش معمولاً نشانه ترمیم است، اما بهتنهایی نشانه قطعی بهبود نیست. از خاراندن زخم و کندن پوست خودداری کنید. برای تسکین، میتوانید پس از بسته شدن زخم از مرطوبکننده مناسب استفاده کنید.
