
خودآزمایی پستان در منزل | علائم ظاهری سرطان سینه
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در میان زنان است و تشخیص زودهنگام آن نقش مهمی در افزایش اثربخشی درمان دارد. هرچه بیماری در مراحل اولیه شناسایی شود، امکان استفاده از روشهای درمانی مؤثرتر و متنوعتر فراهم خواهد بود. خودآزمایی پستان روشی ساده و بدون هزینه است که زنان میتوانند با صرف چند دقیقه در ماه، آن را در خانه انجام دهند. این معاینه به تجهیزات خاصی نیاز ندارد و هدف اصلی آن، آشنایی با شکل و بافت طبیعی پستان است تا فرد بتواند تغییرات غیرمعمول را بهموقع تشخیص دهد و برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کند. در ادامه، زمان مناسب و مراحل انجام خودآزمایی پستان و همچنین علائمی که نیازمند ارزیابی و بررسی توسط پزشک هستند، بهصورت گامبهگام توضیح داده میشوند.
اهمیت خودآزمایی پستان در تشخیص زودهنگام سرطان
بسیاری از تودهها و تغییرات پستان توسط خود فرد و در زمان انجام فعالیتهای روزمره یا هنگام بررسی پستانها شناسایی میشوند. از آنجا که شکل و بافت پستان در هر فرد متفاوت است، ممکن است اندازه دو پستان یکسان نباشد یا برخی نواحی بهطور طبیعی متراکمتر و ناهموارتر باشند. آشنایی با این ویژگیهای طبیعی از طریق بررسی منظم پستانها کمک میکند تا تغییرات جدید و غیرمعمول راحتتر تشخیص داده شوند. بنابراین، توصیه میشود زنان از سنین بزرگسالی با ظاهر و بافت طبیعی پستانهای خود آشنا باشند و در صورت مشاهده هرگونه تغییر جدیدی، آن را برای بررسی بیشتر با پزشک در میان بگذارند.
بهترین زمان خودآزمایی پستان
تغییرات هورمونی در طول چرخه قاعدگی بر بافت پستان تأثیر میگذارند. در روزهای پیش از قاعدگی، پستانها معمولاً متورمتر، حساستر و سفتتر میشوند؛ به همین دلیل، تشخیص تغییرات غیرطبیعی در این زمان دشوارتر است. برای زنانی که قاعدگی منظم دارند، چند روز پس از پایان خونریزی، زمانی که حساسیت و تورم پستانها کاهش یافته است، فرصت مناسبتری برای بررسی آنهاست.
زنانی که قاعدگی نامنظم دارند، در دوران بارداری یا شیردهی هستند یا به یائسگی رسیدهاند، میتوانند یک روز مشخص از ماه را برای بررسی پستانها انتخاب کنند تا امکان مقایسه تغییرات در طول زمان فراهم شود. در دوران شیردهی، بهتر است پستانها پس از شیردهی یا تخلیه شیر بررسی شوند تا تورم و احساس سنگینی کمتری داشته باشند. مهمتر از انتخاب یک تاریخ خاص، شناخت وضعیت طبیعی پستانها و توجه به هرگونه تغییر جدید و غیرمعمول است.
ابزار آنلاینغربالگری سرطان سینهارزیابی اولیه ریسک سرطان پستان.استفاده از ابزار
مرحله اول: بررسی ظاهری مقابل آینه
معاینه را با مشاهده پستانها مقابل آینه آغاز کنید. روبهروی آینه بایستید، لباس بالاتنه را درآورید و مطمئن شوید هر دو پستان بهخوبی دیده میشوند. ابتدا دستها را در کنار بدن قرار دهید و موارد زیر را بررسی کنید:
- اندازه، شکل و رنگ پستانها
- تقارن نسبی دو پستان و موقعیت نوک آنها
- فرورفتگی، چینخوردگی یا برجستگی غیرمعمول در پوست
- قرمزی، پوستهپوسته شدن یا زخم در پوست پستان و اطراف هاله
دستها را بالای سر ببرید و دوباره پستانها را از نظر این تغییرات بررسی کنید. در مرحله بعد، دستها را روی کمر قرار دهید، عضلات قفسه سینه را منقبض کنید و کمی به جلو خم شوید. این وضعیتها به آشکار شدن فرورفتگیهای پوستی یا تغییرات ظاهری کمک میکنند. به هرگونه تغییر جدید و غیرمعمول، مانند فرورفتگی پوست، پایینتر قرار گرفتن غیرعادی یک پستان یا فرورفتگی جدید نوک پستان توجه کنید و در صورت مشاهده، برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید.
مرحله دوم: لمس پستان در حالت ایستاده
لمس پستانها در حمام و زیر دوش میتواند انجام معاینه را آسانتر کند؛ زیرا پوست خیس و لغزنده است و انگشتان راحتتر روی آن حرکت میکنند.برای بررسی پستان چپ، دست چپ را بالای سر ببرید و با سطح صاف سه انگشت میانی دست راست، پستان را لمس کنید. از نوک انگشتان یا شست استفاده نکنید. انگشتان را بهآرامی و با حرکات منظم روی بافت پستان حرکت دهید. لمس را با سه سطح فشار انجام دهید: فشار ملایم برای بررسی بافت سطحی و نزدیک به پوست، فشار متوسط برای لمس لایههای میانی بافت و فشار عمیق برای بررسی بافتهای عمقی، نزدیک به دیواره قفسه سینه. تمام محدوده پستان را بررسی کنید؛ از استخوان ترقوه در بالا تا چین زیر پستان در پایین و از جناغ سینه در سمت داخل تا زیر بغل در سمت خارج. ناحیه زیر بغل را نیز فراموش نکنید، زیرا بخشی از بافت پستان به این ناحیه امتداد دارد.
در پایان، همین مراحل را برای پستان راست تکرار کنید و به وجود هرگونه توده، ضخیمشدگی یا تغییر غیرمعمول توجه داشته باشید.
مرحله سوم: معاینه در حالت درازکش
در حالت خوابیده، بافت پستان روی قفسه سینه پخش میشود و لمس آن آسانتر و دقیقتر خواهد بود. برای شروع، به پشت دراز بکشید و یک بالش یا حوله لولهشده را زیر شانه سمتی که قرار است معاینه شود، قرار دهید. دست همان سمت را زیر سر ببرید و با دست مقابل، پستان را بررسی کنید.
برای اطمینان از پوشش کامل بافت پستان، میتوانید از یکی از چهار الگوی زیر استفاده کنید:
-
الگوی دایرهای: از اطراف نوک پستان شروع کنید و با حرکتهای دایرهای و بزرگتر، بهتدریج تمام نواحی پستان را تا لبههای بیرونی بررسی کنید.
-
الگوی خطی (عمودی): از زیر بغل تا زیر پستان، انگشتان را در مسیرهای مستقیم و موازی، به سمت بالا و پایین حرکت دهید تا تمام سطح پستان پوشش داده شود.
-
الگوی گوهای: پستان را مانند برشهای یک کیک در نظر بگیرید و هر بخش را از لبه بیرونی به سمت نوک پستان لمس کنید.
-
الگوی ساعتی: پستان را مانند صفحه ساعت تصور کنید و هر ساعت را در جهت حرکت عقربهها، از بیرون به سمت نوک، لمس کنید.
در هر چهار روش، از سطح صاف سه انگشت میانی استفاده کنید و فشار ملایم، متوسط و عمیق را بهکار ببرید. هر الگویی را انتخاب کنید، مهم این است که همه ماهها همان الگو را بهکار ببرید و هیچ بخشی از بافت را از قلم نیندازید. در پایان، نوک پستان را بهآرامی فشار دهید و بررسی کنید که آیا ترشحی وجود دارد یا نه.
ابزار آنلاینارزیابی علائم یائسگینشانههای پیشیائسگی خود را ارزیابی کنید.استفاده از ابزار
علائم هشداردهنده در سرطان پستان
در طول معاینه سینه، هر تغییر تازهای را که با ماه گذشته تفاوت دارد باید جدی گرفت. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
- توده یا سفتی غیرمعمول: احساس توده یا گره سفت در پستان یا زیر بغل، حتی اگر بدون درد باشد.
- تغییر اندازه یا شکل: بزرگتر یا کوچکتر شدن غیرعادی یک پستان یا تغییر شکل آن.
- ترشح از نوک پستان: بهویژه ترشح خونی، خودبهخودی یا یکطرفه.
- تغییرات پوستی: فرورفتگی، چروکیدگی یا ضخیم شدن پوست با ظاهری شبیه پوست پرتقال.
- تغییر نوک پستان: فرورفتگی جدید، انحراف یا تغییر شکل نوک پستان.
- تغییرات سطح پوست: قرمزی، زخم، پوستهپوسته شدن یا التهاب غیرمعمول.
- درد موضعی و ماندگار: دردی که در یک ناحیه مشخص ادامه پیدا میکند و پس از قاعدگی برطرف نمیشود.
بسیاری از تودههای پستان خوشخیماند و علت آنها کیست، فیبروآدنوم یا تغییرات هورمونی است. با این حال، تنها پزشک با معاینه بالینی و تصویربرداری میتواند ماهیت آنها را مشخص کند. اگر تودهای را در میانه چرخه لمس کردید، میتوانید تا پایان پریود بعدی صبر کنید و آن را دوباره بررسی کنید؛ اگر همچنان وجود داشت، مراجعه به پزشک ضروری است. تغییراتی مانند ترشح خونی یا فرورفتگی پوست نباید به تعویق بیفتند.
خودآزمایی در کنار سایر روشهای غربالگری
خودآزمایی پستان به شناخت تغییرات طبیعی و شناسایی نشانههای غیرمعمول کمک میکند، اما جایگزین معاینه پزشکی و روشهای تصویربرداری نیست. ماموگرافی میتواند برخی تغییرات و ضایعات پستان را پیش از آنکه با لمس قابل تشخیص باشند، شناسایی کند. سونوگرافی و در شرایط خاص، امآرآی نیز برای بررسی دقیقتر بافت پستان به کار میروند.
زمان شروع و فواصل انجام غربالگری، به عواملی مانند سن، سابقه خانوادگی و میزان خطر ابتلا به سرطان پستان بستگی دارد. زنانی که سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان دارند، ممکن است به ارزیابی خطر و برنامه غربالگری اختصاصی نیاز داشته باشند. بنابراین، آگاهی از وضعیت طبیعی پستانها، مراجعه به پزشک در صورت مشاهده تغییرات مشکوک و انجام تصویربرداری در زمان توصیهشده، در کنار یکدیگر به شناسایی بهموقع سرطان پستان کمک میکنند.
سوالات متداول
خودآزمایی پستان از چه سنی و هر چند وقت یکبار باید انجام شود؟
زنان بهتر است از سنین بزرگسالی با شکل و بافت طبیعی پستانهای خود آشنا شوند و بهطور منظم آنها را از نظر تغییرات غیرمعمول بررسی کنند. نیازی به انجام خودآزمایی در یک فاصله زمانی ثابت یا الزاماً ماهی یکبار نیست؛ مهم این است که فرد وضعیت طبیعی پستانهای خود را بشناسد و در صورت مشاهده هرگونه تغییر جدید، برای بررسی به پزشک مراجعه کند.
در دوران بارداری، شیردهی یا پس از یائسگی چه زمانی باید پستان را معاینه کرد؟
در دوران بارداری، شیردهی و پس از یائسگی، میتوان پستانها را در هر زمان از ماه بررسی کرد. برای مقایسه بهتر تغییرات، یک روز ثابت در ماه را انتخاب کنید. به علت احساس سنگینی در دوران شیردهی، بررسی پس از تخلیه شیر آسانتر است. هرگونه توده یا تغییر جدید و غیرمعمول نیازمند بررسی پزشکی است.
آیا خودآزمایی پستان جایگزین ماموگرافی میشود؟
خیر. خودآزمایی پستان جایگزین ماموگرافی یا سایر روشهای غربالگری نیست. تصویربرداری میتواند تغییراتی را شناسایی کند که هنوز با لمس قابل تشخیص نیستند. آشنایی با وضعیت طبیعی پستانها و انجام غربالگری متناسب با سن و میزان خطر، مکمل یکدیگرند.
اگر هنگام خودآزمایی تودهای لمس کردم، حتماً سرطان است؟
خیر. بسیاری از تودههای پستان خوشخیماند و ممکن است ناشی از کیست، فیبروآدنوم یا تغییرات هورمونی باشند. بااینحال، هر توده جدید باید توسط پزشک بررسی شود و در صورت نیاز، تصویربرداری انجام گیرد. برای مراجعه منتظر پایان قاعدگی بعدی نمانید؛ بهویژه اگر توده با ترشح خونی، فرورفتگی پوست یا تغییر نوک پستان همراه باشد.
چرا لمس پستان باید با سه انگشت میانی و در حالت دراز کشیده هم انجام شود؟
استفاده از سطح صاف سه انگشت میانی، تماس گستردهتر و یکنواختتری با بافت پستان ایجاد میکند. در حالت درازکش نیز بافت پستان روی قفسه سینه پخش و نازکتر میشود؛ در نتیجه لمس نواحی مختلف آن آسانتر خواهد بود.

